Chúa Giê-xu có thật không? Những bằng chứng lịch sử
Có. Chúa Giê-xu, mà nhiều người gọi là Chúa Giêsu, là một người có thật. Ngài sống ở xứ Ga-li-lê và Giu-đê vào đầu thế kỷ thứ nhất và bị đóng đinh dưới thời tổng đốc La Mã Bôn-xơ Phi-lát. Ngoài Kinh Thánh, sử gia La Mã Tacitus và sử gia Do Thái Josephus đều nhắc đến Ngài. Vì vậy, với câu hỏi "Chúa Giêsu có thật không", gần như mọi nhà sử học chuyên về thời cổ đại, kể cả người không có đức tin, đều trả lời là có.
Các sử gia ngoài Kinh Thánh nói gì về Chúa Giê-xu?
Ít nhất bốn tác giả La Mã và Do Thái sống ở thế kỷ thứ nhất và thứ hai đã viết về Chúa Giê-xu hoặc về những người theo Ngài. Không ai trong số họ là Cơ Đốc nhân. Vài người còn coi những người theo Ngài là một mối phiền toái.
Flavius Josephus là sử gia Do Thái. Vào khoảng năm 93–94 Sau Công Nguyên (SCN), ông viết trong bộ Cổ sử Do Thái, ông nhắc đến Gia-cơ, "em của Giê-xu, người được gọi là Đấng Christ" (quyển 20), và có một đoạn dài hơn về chính Chúa Giê-xu (quyển 18).
Tacitus là sử gia La Mã. Vào khoảng năm 116 SCN, trong bộ Biên niên sử (15.44), ông viết rằng Christus, người khởi đầu nhóm Cơ Đốc nhân, đã bị tổng đốc Phi-lát xử tử dưới thời hoàng đế Ti-be-rơ.
Pliny Trẻ là quan tổng trấn La Mã. Vào khoảng năm khoảng 112 SCN, trong thư gửi hoàng đế Trajan (thư 10.96), ông kể rằng Cơ Đốc nhân nhóm lại vào một ngày nhất định và hát ca ngợi Đấng Christ như ca ngợi một vị thần.
Suetonius là sử gia La Mã. Vào khoảng năm 121 SCN, ông viết rằng hoàng đế Claudius đuổi người Do Thái khỏi Rô-ma vì rối loạn liên quan đến một người tên "Chrestus". Tên này có chỉ Chúa Giê-xu hay không thì vẫn còn bàn cãi.
Đoạn văn về Chúa Giê-xu trong quyển 18 của Josephus có vài câu nghe như lời của một tín hữu, chẳng hạn câu gọi Ngài là Đấng Christ. Nhiều khả năng những câu đó do người chép tay đời sau thêm vào. Học giả Công giáo John P. Meier, trong bộ A Marginal Jew (tập 1, 1991), cho rằng khi bỏ các câu đó đi, phần cốt lõi vẫn là của Josephus: Chúa Giê-xu là một người khôn ngoan, làm những việc lạ lùng, có nhiều người Do Thái và người ngoại đi theo, và bị Phi-lát đóng đinh.
Khảo cổ học cũng xác nhận những người quanh câu chuyện. Năm 1961, ở thành Sê-sa-rê bên bờ Địa Trung Hải, người ta tìm thấy một phiến đá khắc tên Pontius Pilatus với chức vụ tổng đốc xứ Giu-đê. Phiến đá không nhắc đến Chúa Giê-xu. Nhưng nó cho thấy người xử án Ngài có thật, đúng với chức vụ mà các sách Phúc Âm ghi lại.
Kinh Thánh có phải là tài liệu lịch sử đáng tin không?
Tân Ước, phần thứ hai của Kinh Thánh, gồm những tài liệu được viết trong vòng khoảng 20 đến 70 năm sau khi Chúa Giê-xu chết. Với một nhân vật cổ đại, khoảng cách đó ngắn. Các tiểu sử sớm nhất còn lại của Alexander Đại Đế được viết hơn 300 năm sau khi ông mất.
Chúa Giê-xu không tự tay viết sách nào. Các sách trong Tân Ước do những người từng đi theo Ngài viết, hoặc do người thu thập lời kể của các nhân chứng. Lu-ca nói rõ ông đã cẩn thận tra cứu mọi việc từ đầu, dựa trên lời của những người tận mắt chứng kiến (xem Lu-ca 1:1-4).
Niên đại thường được nêu trong các sách nhập môn Tân Ước, chẳng hạn sách của Bart Ehrman, là:
Thư của Phao-lô (như 1 Tê-sa-lô-ni-ca, 1 Cô-rinh-tô): khoảng năm 50–60 SCN, tức chừng 20–30 năm sau khi Chúa Giê-xu chết.
Phúc Âm Mác: khoảng năm 65–70.
Phúc Âm Ma-thi-ơ và Lu-ca: khoảng năm 80–90.
Phúc Âm Giăng: khoảng năm 90–100.
Có người xếp các sách Phúc Âm sớm hơn, nhất là sách Mác. Dù theo cách nào, nhiều người từng gặp Chúa Giê-xu vẫn còn sống khi những thư đầu tiên được gửi đi. Phao-lô kể rằng ông đã ở với Phi-e-rơ mười lăm ngày và gặp Gia-cơ, em của Chúa (xem Ga-la-ti 1:18-19). Ông cũng nhắc lại danh sách những người đã thấy Chúa Giê-xu sau khi Ngài sống lại, trong đó hơn năm trăm người "phần nhiều vẫn còn sống" vào lúc ông viết (xem 1 Cô-rinh-tô 15:3-8).
Thời đó ít người biết chữ. Học trò học thuộc lời thầy và kể lại cẩn thận, vì đó là cách người ta giữ gìn sự dạy dỗ. Các môn đồ đã nghe Chúa Giê-xu dạy trong khoảng ba năm. Bạn có thể đọc thêm về họ trong bài 12 môn đồ của Chúa Giê-xu.
Có bao nhiêu bản chép tay Tân Ước còn lại?
Hiện còn khoảng 5.800 bản chép tay tiếng Hy Lạp của Tân Ước, nguyên cuốn hoặc từng phần (NGUỒN: số liệu hiện tại theo danh mục của Viện Nghiên cứu Văn bản Tân Ước (INTF), Münster). Đó là chưa kể hàng nghìn bản dịch cổ sang tiếng La-tinh, Sy-ri và Cốp-tơ. Để so sánh, sáu quyển đầu của bộ Biên niên sử của Tacitus chỉ còn nhờ một bản chép tay duy nhất từ thời Trung Cổ.
Số bản chép tay nhiều như vậy không tự nó chứng minh Chúa Giê-xu có thật. Nó cho biết một điều khác: khi so sánh hàng nghìn bản với nhau, người ta có thể biết khá chắc tác giả ban đầu đã viết gì. Tân Ước bạn đọc hôm nay rất gần với bản gốc.
Các nhà sử học có đồng ý rằng Chúa Giê-xu có thật không?
Có. Đây là một trong số ít điểm mà các nhà sử học có đức tin và không có đức tin đồng ý với nhau.
Bart Ehrman là giáo sư Tân Ước ở Đại học North Carolina và tự nhận mình là người bất khả tri, tức là không biết chắc có Đức Chúa Trời hay không. Năm 2012, ông viết hẳn một cuốn sách tên Did Jesus Exist? (Chúa Giê-xu có tồn tại không?) để trả lời câu hỏi này. Câu trả lời của ông: Chúa Giê-xu chắc chắn đã sống.
Những điều mà gần như mọi nhà sử học đều chấp nhận về Chúa Giê-xu:
Ngài là người Do Thái, sinh khoảng năm 6–4 trước Công Nguyên và lớn lên ở làng Na-xa-rét.
Ngài chịu phép báp-têm bởi Giăng Báp-tít, một nhà truyền đạo nổi tiếng thời đó.
Ngài gọi các môn đồ, đi dạy dỗ khắp xứ Ga-li-lê, và được nhiều người biết đến như một người chữa bệnh.
Khoảng năm 30 đến 33 SCN, Ngài lên Giê-ru-sa-lem dịp lễ Vượt Qua và gây xáo động ở đền thờ.
Ngài bị bắt, bị đem đến trước Phi-lát và bị đóng đinh trên thập tự giá.
Ít lâu sau, các môn đồ bắt đầu rao giảng rằng họ đã thấy Ngài sống lại.
Có một nhóm nhỏ, như tác giả Richard Carrier, cho rằng Chúa Giê-xu chỉ là nhân vật thần thoại. Quan điểm này hầu như không được ủng hộ trong các khoa sử và khoa nghiên cứu tôn giáo ở các trường đại học. Bạn có thể xem các mốc chính trong dòng thời gian cuộc đời Chúa Giê-xu.
Người ta còn tranh luận điều gì về Chúa Giê-xu?
Sử học trả lời được câu hỏi Chúa Giê-xu có sống hay không. Câu hỏi Ngài là ai thì khó hơn nhiều.
Người theo đạo Phật có thể xem Ngài là một bậc thầy đạo đức. Người Hồi giáo xem Ngài là một nhà tiên tri. Cơ Đốc nhân tin Ngài là Con Đức Chúa Trời, đã chết vì tội lỗi loài người và sống lại vào ngày thứ ba. Các phép lạ và sự sống lại là những điều sử liệu không thể đo đếm như đo một trận đánh hay một triều vua. Mỗi người phải tự cân nhắc các lời chứng và quyết định mình tin điều gì.
Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn, hãy đọc bài Chúa Giê-xu là ai?
Nếu Chúa Giê-xu có thật, điều đó có ý nghĩa gì với bạn?
Biết câu trả lời cho câu hỏi "Chúa Giêsu có thật không" chỉ là bước đầu. Câu hỏi tiếp theo là câu chuyện của Ngài kết thúc ở đâu: ở ngôi mộ ngoài thành Giê-ru-sa-lem, hay vẫn còn tiếp tục?
Có một chi tiết đáng để ý. Khi Chúa Giê-xu bị bắt, các môn đồ bỏ chạy. Phi-e-rơ còn chối là không quen biết Ngài. Vài tuần sau, cũng những người ấy đứng giữa Giê-ru-sa-lem và nói rằng họ không thể im lặng về những gì họ đã thấy và nghe, dù bị đe dọa và bỏ tù (xem Công Vụ Các Sứ Đồ 4:18-20). Điều gì đã thay đổi họ?
Bạn không cần quyết định ngay hôm nay. Nhưng câu hỏi này đáng để bạn dành thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Chúa Giêsu có thật không hay chỉ là truyền thuyết?
Có bằng chứng khảo cổ nào về Chúa Giê-xu không?
Chúa Giê-xu sinh năm nào và mất năm nào?
Sử gia Josephus viết gì về Chúa Giê-xu?
Titel
Chúa Giêsu có thật không hay chỉ là truyền thuyết?
Ngài là người có thật. Sử gia La Mã Tacitus và sử gia Do Thái Josephus, hai người không theo Chúa, đều viết về Ngài, và gần như mọi nhà sử học hiện đại công nhận điều này. Cho rằng Ngài chỉ là truyền thuyết là quan điểm của một nhóm rất nhỏ.
Có bằng chứng khảo cổ nào về Chúa Giê-xu không?
Chưa có hiện vật nào mang tên Chúa Giê-xu được xác nhận chắc chắn. Điều này bình thường với một thầy dạy ở vùng quê thế kỷ thứ nhất, không có cung điện hay bia đá. Khảo cổ học lại xác nhận nhiều người và nơi chốn quanh Ngài, như phiến đá khắc tên Phi-lát tìm thấy năm 1961 và hồ Si-lô-ê ở Giê-ru-sa-lem (xem Giăng 9:7).
Chúa Giê-xu sinh năm nào và mất năm nào?
Khoảng năm 6–4 trước Công Nguyên, tức là trước khi vua Hê-rốt Lớn qua đời. Ngài bị đóng đinh khoảng năm 30 hoặc 33 SCN.
Sử gia Josephus viết gì về Chúa Giê-xu?
Josephus nhắc đến Chúa Giê-xu hai lần trong bộ Cổ sử Do Thái, viết khoảng năm 93–94. Một lần ông gọi Gia-cơ là "em của Giê-xu, người được gọi là Đấng Christ". Lần kia là một đoạn ngắn kể Chúa Giê-xu là người khôn ngoan, có nhiều người theo và bị Phi-lát đóng đinh; đoạn này có vài câu nhiều khả năng do người chép tay đời sau thêm vào.
Bạn muốn tận mắt thấy câu chuyện của Chúa Giê-xu? Hãy xem phim Cuộc Đời Chúa Giê-xu miễn phí, có tiếng Việt. Nếu bạn có câu hỏi hay muốn trò chuyện với ai đó về những gì mình đọc, hãy viết cho người đồng hành của chúng tôi. Họ sẵn lòng lắng nghe, không áp lực.